1,3- dichloropropone ile chloropicrinin karıştırılmasıyla yapılan damla fumigasyonu methyl bromide/chloropicrin fumigasyonuna alternatif olarak kaydedilen en etkili uygulamadır. Bu uygulamalar çilek yetiştiriciliği alanlarında hastalık etmenlerini, nematodları ve yabancı otları kontrol altında tutmak amacıyla yapılmaktadır. Chloropicrin ve 1,3- dichloropropone, methyl bromide den daha az uçucu olması nedeniyle damla sulama sistemiyle yükseltilmiş yastıklara uygulanabilmektedir. Bu uygulamaların, çilek alanlarında yapılan karşılaştırmalı denemelerde toprak kaynaklı hastalık etmenlerine ve yabancı ot tohumlarına karşı daha etkili olduğu gösterilmiştir.

Çilek yetiştiriciliğinin yoğunlaştığı alanlarda, özellikle ABD de Kaliforniya bölgesinde, hızla yayılma eğilimindedir. Damla fumigasyonu, uygulama süresince hiçbir işçiliğe gerek duyulmaması nedeniyle, çoğu üretici tarafından arzu edilen bir uygulama haline gelmiştir. Bununla birlikte damla fumigasyonunda başarıyı etkileyen bazı faktörler vardır. Bunlar;

(1)  Yeteri kadar ve istenen düzeyde toprak hazırlığı,

(2)  İyi düzenlenmiş bir damlama sulama sistemi,

(3) Güvenilir kimyasal madde dağıtım ekipmanı,

(4) Bitki dikiminden önce tavsiye edilen süre kadar zamanın mevcudiyeti.

TOPRAK HAZIRLIĞI

Tüm toprak fumigasyonunda olduğu gibi, ilk aşama toprağın işlenmesi ve uygun bir şekilde hazırlanmasını kapsar. Methyl bromide fumigasyonundan sonra dikim yastıklarının ve diğer toprak hazırlıklarının yapılması genellikle yeterlidir. Daha sonra yastıklar sertçe sıkıştırılır ve iri kesekler temizlenir. Şayet toprak kuruysa, yabancı otların çimlenmesini sağlayacak düzeyde ön sulama yapılmalıdır.

Düzenli su dağılımı bir damla sulama sisteminde gereklidir ve bunu temiz, düz bir alanda elde etmek kolaydır. Eğimli alanlarda toprağın konturu boyunca yastıklar hazırlanmalıdır.

Siyah plastik serildiği zaman toprakta fumigant ve su dağılımını düzensizleştireceği için, sert ve çıkıntı yapan iri toprak kesekleri kaldırılmalıdır. Siyah plastikler herhangi bir yırtılma ya da çökmede derhal düzeltilmelidir. Plastikteki kabarmalar buharlaşma nedeniyle fumigantın kaybını arttıracağı için mutlaka düzeltilmelidir. Mutlak geçirimsiz siyah plastikler yastıklar üzerinde yabancı ot gelişimini engelleyecektir. Bununla birlikte mutlak geçirimsiz plastikler fumigantları toprakta, standart plastiklere göre daha uzun tutar. Bundan dolayı bitki dikimi ya da yastıkların hazırlığı için daha uzun süreye gereksinim duyulur.

SU MİKTARI

Şayet chloropicrin veya 1,3- dichloropropone, metam sodyumla birlikte aynı anda uygulanmamalıdır. Aksi takdirde chloropicrin veya 1,3- dichloropropone in sulama suyundaki etkinliği hızla azalır. Bunun yerine sırayla uygulama yapılmalıdır. İlk uygulama chloropicrin veya chloropicrin ilave edilmiş 1,3- dichloropropone ile yapılmalıdır. Bu uygulamadan 5-7 gün sonra metam sodyumla bir uygulama yapılır. Uygulamada bu sırayı takip etmek etkinliğin en üst düzeye çıkmasına yardımcı olacaktır. Çünkü 1,3- dichloropropone ve chloropicrin kuru topraklarda en yüksek etkiye sahip olur, hâlbuki metam sodyum nemli tabakalarda en iyi sonucu verir.

1,3- dichloropropone veya  chloropicrin: Uygulamada yeterli düzeyde su kullanımı önemlidir. Böylece fumigantların uygulama yapılacak toprak yüzeyinde düzgün dağılımı sağlanır. Tablo 1’deki listede yaklaşık 5 cm. toprak derinliği için, farklı toprak tiplerini fumige etmek için tavsiye edilen gerekli su miktarları verilmiştir. Örneğin; kumlu-siltli toprakta toprak yüzeyine 10 mm lik su uygulaması 60 cm derinliğine kadar etkili fumigasyon için tavsiye edilmektedir. Çift damlama borusu ile 100 cm lik bir yanal yayılımı sağlanabilir (her bir boru üzerinde 25 cm. arayla delikler var).

Şayet sulama süresi sınırlıysa, toprağa (kumlu-siltli toprağa) 40 mm su verildikten sonra uygulama kesilebilir. Çünkü fumigantlar uygulama kesildikten sonra 7,5-10 mm. kadar derine hareket edebilir. Her ne kadar fumigant buharlaşıp nemli bölgenin ötesine hareket edecekse de, en iyi sonuçlar nemli alan içinde elde edilir. Şayet sulama miktarı, kumlu-siltli toprakta, uygulanması gereken en az düzey olan 3,7 cm de iken kesilirse, toprak profilinde 45 cm aşağıya ve damlama sulama borusunun her iki yanında 15-20 cm. yatay olarak yayılacaktır.

Tavsiye edilen miktarda sulama suyu ile yapılan damla fumigasyon toprakta fumigantın iyi dağılmasını sağlar. Aynı zamanda fumigantın buharlaşarak kaybolmasını en az düzeye indirir. Aynı şekilde, tavsiye edilen su miktarının kullanılması, toprakta fumigant difüzyonu için toplam hava boşluğunun azalmasını sağlayacaktır. Şayet çok az su kullanılırsa (3,7 cm den daha az) fumigantın dağılımı yeterli olmayacak ve buharlaşma ile kaybı artacaktır. Bunun sonucunda, fumiganttan beklenen etki yeteri kadar sağlanmayacak ve çilek verimliliği azalacaktır. Bunlara ilave olarak, yetersiz su ve yeterli eritici olmazsa, 1,3- dichloropropone ile chloropicrin gibi fumigantlar sulama boruları içersinde tortu oluşumuna yol açabilirler. Özellikle 2000 ppm i aşan çözelti düzeylerinde bu konuya dikkat edilmelidir.

 Çok fazla su kullanılması durumunda, özellikle konsantrasyonun 500 ppm in altına düşmesi, fumigantın etkisinin azalmasına yol açacaktır. Ayrıca dikim yastıkları, aşırı su uygulaması nedeniyle zarar görebilir. Dikim yastıklarının düzgün kalabilmesi için verilen suyun azaltılması uygun olur.

Metam sodyum veya metam potasyum: Metam sodyum ve metam potasyum suda çözünür ve toprağa uygulandıktan sonra methyl isothiocyanate (MITC) yı aktive eder. En az 2,5 cm lik su uygulaması, çoğu toprak tipi için metam uygulamasının peşinden tavsiye edilir.

Resim 1. Fumigasyon uygulama aleti

Resim 2. Çilek yetiştiriciliğinde fumigant uygulaması

DAMLA AKIŞ ORANI VE BOŞLUK

Damla fumigasyonda, su akış oranı ile damlama deliklerinin arasındaki boşluklar arazinin baştan sona düzgün ve yeterli fumigasyonu için çok büyük öneme sahiptir. Arazinin %90 düzeyinde eşit su dağılımının sağlanması damla sulama borularının iyi bir şekilde düzenlenmesi ve yerleştirilmesiyle mümkündür. Kabul edilebilir fumigasyon oranı en az %80 olmalıdır.

Genel olarak 0,4-0,9 litre/metre/dakika arasındaki damla akış oranı çoğu çilek bahçesi için yeterlidir. Daha düşük akış oranı daha uzun uygulama zamanını zorunlu kılar fakat bu elde edilecek sonucun yetersiz olmasına yol açabilir. Yüksek su akışından kaçınılmalıdır (0,9 litre/metre/dakika dan daha büyük). Çünkü su akışındaki fazlalık, yürüme yollarının ıslanmasına veya yükseltilmiş yastıkların yıkılmasına veya bozulmasına yol açabilir. Yüksek damla akış oranı, su geçirgenliği yüksek topraklar hariç, tavsiye edilmez.

Tablo 1. Chloropicrin ve/veya 1,3- dichloropropone uygulamalarında, 100 cm genişliğinde yükseltilmiş yastıklarda (merkezden merkeze 160 cm) çift damlama borusu kullanıldığında, 60 cm toprak derinliği için, gerekli olan tahmini su miktarı ve uygulama süreleri.

Tüm alanda su dağılımının yeterli düzeyde olabilmesi için araziye yayılan tüm damlama sulama borularının 3 psi basınçdan çok fazla veya az olmamalıdır. 6-9 psi civarındaki basınç çeşitli sorunlara yol açabilir. Fumigasyona geçmeden önce tüm sistem kontrol edilmelidir. Sistemde sızıntı veya tıkalı delikler olmamalıdır. Ayrıca sisteme su vererek basınç testleri yapılmalıdır. İyi kalitede damlama sulama bileşenleri kullanılmalıdır. Borulardaki çatlaklardan oluşan sızıntılar fumigant kaybına ve kötü koku oluşumuna yol açar.

Toprak yüzeyinin her yanına suyun iyi bir dağılımın sağlamak için damlama sulama boruları yeniden düzenlenebilir. Çoğu çilek yastıklarında (kumlu killi topraklar) bir damlama başlığı her yönden 25 cm.’lik bölgeyi fumige edebilir. Bu yüzden çoğu çilek yastığı için iki adet damlama sulama borusu gerekir. İki sıralı çilek yastıklarında (merkeze yakın iki damlama hortumu bulunan dar yastıklar) damlama hortumları, yastığın tümünün ıslanmasını sağlayacak şekilde kenarlardan içeriye doğru alınmalıdır. Dört sıralı çilek yastıklarında (her iki eğimli bölgede iki damlama hortumu bulunan geniş yastıklar) yastığında ortasında nemlenmesini sağlamak üzere, 3-5 cm kadar ortaya yaklaştırılmalıdır. Şayet yastık üst genişliği 100 cm den daha büyükse, yastığın ortasına üçüncü bir damlama hortumu gerekli olur. Yanal su hareketinin sınırlı oluşu nedeniyle fumigant dağılımının kötü olduğu killi ve kumlu topraklarda üçüncü damlama hortumunun konulması tavsiye edilir.

SULAMA SUYUNDA FUMİGANT MİKTARININ BELİRLENMESİ

Ana hattaki fumigant konsantrasyonu, toprağa, fumigant tipine ve su uygulama oranına göre 500 ile 1600 ppm. (mg/l) arasında olabilir. 500 ppm den daha düşük konsantrasyonlarda uygulanan chloropicrin ile 1,3- dichloropropone nin, toprak kaynaklı hastalıkların kontrolünde, yetersiz kalabileceği belirlenmiştir. Ayrıca chloropicrin ile 1,3- dichloropropone nin suda eriyebilirliği 20 ^ºC’de 2000 ppm (2 gr/l) den daha düşük konsantrasyonlarda sağlanabildiği için 1500 ppm in üzerindeki konsantrasyonlarda, sulama borularındaki akışkanlığının azalmasına yol açabilir.

DAMLA SULAMA İÇİN İHTİYAÇ OLAN DİĞER ÖNEMLİ HESAPLAMALAR

·   Aktif olarak fumigant uygulanacak olan alan, toplam su ve uygulanacak fumigantın miktarı hesap edilmelidir. Çilek yastıkları, toplam çilek yetiştirilecek alanın %50–70 kadarlık bölümünü kapsar. Fumigantın sadece yastıklara yapılacağı unutulmamalıdır. Alan hesabı yapılırken bu oranlar dikkate alınmalıdır.

·   Uygulamanın iyi sonuç vermesi için damlama boruları içersindeki akış hızına bağlı olarak gerekli olan sürenin iyi belirlenmesi gerekir. Tablo 1’de iki damlama borusu bulunan 100 cm lik genişliğe sahip (merkezden merkeze 160 cm) yastıklarda gerekli olan uygulama süresi verilmiştir.

DAMLA FUMİGASYONDA KULLANILAN KİMYASAL MALZEMELER

Fumigant kutuları nitrojen gazı ile basınçlaştırılmıştır ve doğrudan boru veya manifold (birkaç ağzı olan boru) içersine verilir. Boru içersindeki akış oranını veren bir gösterge mutlaka bulunmalıdır. Fumigantlar düşük akış oranında enjekte edilmelidir. Bu yüzden enjeksiyon aletinin doğru bir şekilde kalibre edilmesi önemlidir. Ana borudaki fumigant konsantrasyonu, toprağa, fumigant tipine ve su uygulama oranına göre 500 ile 1600 ppm arasında olabilir. Uygun konsantrasyon için ilaç etiketi dikkate alınmalıdır.

Sulama borularında su ile fumigantın iyi karışımı uygulama başarısı için önemlidir. Yan borulara ve damlama borularına dağılımının sağlanmasından önce fumigantla suyun iyi bir şekilde karışmasını sağlayacak bir karışım aletine gereksinim vardır.

UYGULAMA SONRASI BORULARIN TEMİZLİĞİ

Chloropicrin ve 1,3- dichloropropone in yanı sıra çoğu fumigant boru içerisindeki kaldığında PVC ye zarar verir. Bu yüzden boru içerisindeki tüm fumigantın, uygulama sonrası temizlenmesi zorunludur. Sistemi temizlemek için gerekli olan su miktarı ana boru ve yan boruların hacminin üç katı kadar tahmin edilmektedir. Aşırı su vererek temizleme damlama başlıklarının altındaki bölgede fumigantın etkisinin azalmasına yol açabilir. Bu yüzden temizlik suyunun aşırı verilmesinden kaçınılmalıdır.

GÜVENLİK

Fumigantların olumsuz etkilerinden sakınmak için etiketlerindeki güvenlik uyarıları dikkatle uygulanmalıdır.

KAYNAKLAR

H. Ajwa. 2005. UC IPM Pest Management Guidelines for Drip Fumigation on Strawberry. UC ANR Publication 3468.

H. Ajwa. 2000. (25) STRAWBERRY Growth and Yield With Three Years of Drip Fumigation Annual International Research Conference On Methyl Bromide Alternatives And Emissions Reductions