Sitemize hoşgeldiniz. Şu an misafir ziyaretçisiniz. Üye olmak için tıklayın, Zaten Üye iseniz Lütfen üye girişi yapınız.
E-posta : Şifre: Hatırla:   Üye Ol
25 Nisan 2014, Cuma - 6:20:34 AM    
Ana sayfa
Ara
Üye ol
Amacımız
Hakkımızda
Bize katılın
HABERLER
Akademik
Üretim
Genel
BİLGİLER
İstatistik
Sağlık
Yetiştiricilik
Akademik
TEZLER
Lisans
Yüksek lisans
Doktora
MAKALELER
Bildirilerden
Dergilerden
DOKÜMANLAR
Kitaplar
Dergiler
İndirilebilir
CİNSLER
Genel
Çilek
Ahududu
Böğürtlen
Frenküzümü
Mersin
Dut
Kuşburnu
Kocayemiş
Gilebor
Kızılcık
Bektaşiüzümü
Jostaüzümü
Sonbaharyemişi
Mürver
Mahonya
Maviyemiş
Çarkıfelek
SON EKLENEN YAZARLAR
Önder Kalkışım
Cahit Yeşilyurt
Fahri Çelik
Onur Saraçoğlu
Yıldız Işık
Gizem Demirel
Damla Çelik
Kübra Söyler
Besim Karabulut
Burcu Uzuncular
YILLARA GÖRE
SON EKLENEN DERGI/KITAP
Bahçe Haber
Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi
Gifimey Mesleki Yayınlar Serisi
IV. Ulusal üzümsü meyveler sempozyumu (3-5 Ekim 2012, Antalya)
Tarım Gündem Dergisi
Türkiye 10. Gıda Kongresi; 21-23 Mayıs 2008, Erzurum
Bitki Koruma Bülteni
Uludağ Arıcılık Dergisi
Marmara Coğrafya Dergisi
Akdeniz İhracatçı Birlikleri, Araştırma Serisi
Karadeniz bölgesi için yeni bir meyve türü yaban mersini (likapa)
Karadeniz bölgesi için yeni bir meyve türü yaban mersini (likapa)
YAZAR(LAR)
KİTAP/DERGİ
YAYIN TARİHİ
TAM METİN

GİRİŞ

Yaban mersini olarak bilinen ve Türkiye’de çok farklı isimlerle tanınan üzümsü meyve türleri; ormangülü, açelya, funda, turna yemişi ve ayı yemişi gibi türleri de içeren fundagiller (Ericaceae) familyasında yer almaktadır. Bu familyada yer alan türler asitli toprakları sever (Strik ve ark., 1993; Gough, 1994, 1996; Himelrick, 2002; Çelik, 2005b). Kültürü yapılmakta olan yaban mersinleri kuzey ve güney orijinli yüksek boylu çalı formundaki yaban mersinleri (Vaccinium corymbosum L.), tavşangözü yaban mersini (Vaccinium ashei Rehd.) ve alçak boylu çalı formundaki yaban mersini (Vaccinium angustifolium) türlerine giren çeşitlerdir (Austin, 1994; Gough, 1994 ve 1996; Strik ve ark., 1993). Karadeniz Bölgesi başta olmak üzere (Artvin, Rize, Trabzon, Ordu, Giresun, Gümüşhane, Samsun, Sinop, Kastamonu, Zonguldak, Bolu, Bartın ve Düzce), Marmara Bölgesi (Kocaeli, Sakarya, İstanbul, Kırklareli, Bursa ve Balıkesir) ve Doğu Anadolu (Erzurum-Şenkaya ve Ardahan) florasında yabani formları (V. vitis-idea, V. myrtillus, V. uliginosum ve V. arctostaphyllos) yetişmektedir (Davis, 1978; Ağaoğlu, 1986; Çelik, 2003; Çelik, 2006a ve b). Adı geçen bölgelerde çok farklı isimlerle tanınmasına rağmen (Rize’de likapa, kaskanaka, çela; Trabzon’da ligarba, lifos, Artvin’de motsvi, morsvi, merhauk; Ordu ve Giresun’da çalı çileği; Ardahan’da göğen; bazı illerde çay üzümü, çoban üzümü veya ayı üzümü) dünyada mavi renginden dolayı “blueberry” olarak isimlendirilmiştir. Yaban mersini adıyla literatürümüze girmiş olan bu meyvenin “maviyemiş” olarak adlandırılması daha uygun görülmektedir. Çünkü yaban mersini diye bilinen birçok üzümsü meyve vardır ve karışıklık ortaya çıkmaktadır. Karadeniz Bölgesi’ndeki doğal asitli topraklarda mükemmel performans gösteren ve kaliteli ürün veren yaban mersini (maviyemiş-likapa) özellikle çay ve fındık gibi monokültür tarımın hakim olduğu Doğu Karadeniz Bölgesinde ürün desenine çeşitlilik katmaya başlamış ve kapama bahçe miktarı 2006 yılında 100 da’ı aşmış, aynı yıl sonlarına doğru 500 da’a kadar çıkacağı tahmin edilmektedir (Çelik, 2006c).  Maviyemiş likapa sağlık açısından oldukça yararlı bir meyve olup birim alandan diğer tüm meyve türlerine göre çok daha yüksek gelir getirmektedir. Diğer meyve türleri gibi çok yıllık bir bitki olan yaban mersini (maviyemiş-likapa) yetiştiriciliği uzun dönem yatırım gerektiren ve sorumluluk isteyen bir tarım koludur. 2005 yılı verilerine göre 241000 ton üretilebilen ve sadece 40 milyon insanın tüketim imkanına kavuşabildiği maviyemiş-likapa üretiminin tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de artmaya başladığı ifade edilmektedir (Strik, 2005; Çelik, 2004a, b ve c, 2005a, b, ve 2006b). Yurt dışında 250 gramı 3.99$’a satılan maviyemiş (Givan, 2002; Akdin ve ark., 2004) Rize’de bahçeden 5,00 YTL’den satılmış, derin dondurulduktan sonra kilosu 40,00 YTL’den marketlerde satışa sunulmuştur (Çelik, 2006c). Türkiye’de 40-42 Kuzey enlem dereceleri arasında doğal asitli alanlar vardır ve bu alanların çoğunda maviyemiş yani yaban mersini yabani türleri yetişmektedir. Anavatanı arasında Türkiye’nin de yer aldığı maviyemiş üretimimizi milyon tonlara çıkarabilir ve dünya ticaretine yön verebiliriz (Çelik, 2004b,c, 2005a,b ve 2006b). Dünyada maviyemiş-likapa yetiştirilen alanlar sınırlı olarak artmaktadır çünkü 1980 yılında 22340 ha olan likapa ekiliş alanları 2005 yılında 51870 ha’a ulaşabilmiştir. Gelecek on yıl içinde bu alanlarda %20’lik bir artış hedeflenmektedir Çok sınırlı bir artış gösteren dünya likapa üretimi maalesef ihtiyacı karşılayamamaktadır. İstatistiki verilere göre 2005 yılında 241000 ton olan dünya maviyemiş üretiminde 123000 ton ile Amerika ilk sırada yer almaktadır. Kanada 81 900 ton üretim ile ikinci, Polonya ise 15000 tonluk üretimle üçüncü sırada gelmektedir. Henüz dünya istatistiklerine giremeyen Türkiye’nin likapa ekiliş alanları 106 da’a üretim ise 15 tona ulaşmıştır. Türkiye’de gelecek 5 yıl içinde maviyemiş alanını 100 ha’a çıkarmayı hedeflemekteyiz. Dünya maviyemiş üretim alanlarının %10’u Avrupa’da bulunmaktadır. Polonya’da 3600 ha, Almanya’da 1350 ha, İspanya-Portekiz’de 250 ha, İtalya’da 65 ha ve İngiltere’de 15 ha’lık alanda likapa tarımı yapılmaktadır. Avrupa’da likapa dikim alanları hızla artmaktadır. 2003 yılı verilerine göre Avrupa’daki toplam likapa üretimi 10975 ton olup %95’i Avrupa’da taze olarak tüketime sunulmuştur (Anon., 1998, 2003, 2005, 2006; Hargreaves, 2004; Strik ve Yarborough, 2005; Strik, 2006). Likapa üretiminde dekara verim dünya ortalaması olarak 750-1500 kg arasında değişmektedir. Ancak 8 ton/da verim veren maviyemiş bahçelerinin varlığından söz edilmektedir (Çelik, 2005b).

Bu makalede asitli toprakları seven ve Türkiye’nin yeni meyvesi olan yaban mersininin bitkisel özellikleri verilerek yetiştirirciliği konularına değinilmiştir. Ayrıca, Dünya ve  Türkiye’deki yaban mersini (maviyemiş-likapa) mevcut durumu ile geleceği literatürler ışığında tartışılmıştır.    

BİTKİSEL ÖZELLİKLERİ, YETİŞME ŞARTLARI ve KÜLTÜREL İŞLEMLER

Maviyemiş olarak isimlendirilmesi istenen yaban mersini çok yıllık bir bitkidir ve bazı türleri herdemyeşil olup genelde yaprağını döken odunsu çalılara sahiptirler. Ericaceae familyasında yer alır, asit karakterli (türlere göre pH 4.2-5.0 veya 4.5-5.2) topraklarda iyi gelişme gösterir ve olgunluk için 120-160 gün-derecelik sıcaklık toplamı yeterlidir. Kökleri 5.5 pH seviyesine kadar toleranslıdır ancak pH değerinin 6.5 ve üzerine çıktığı topraklarda Yaban mersini yetiştirilemez. Toprak pH’sının 4.0’dan aşağıya düşmesi ile Alüminyum ve Mangan Yaban mersinleri için toksik düzeye ulaşır ve gözlerde uyanma azaldığı gibi bitki ölümleri meydana gelir. Soğuklama isteği ise kuzey orijinli yüksek boylu maviyemişlerde 850-1000 saat arasındadır (0-7.2 °C). Tavşangözü likapaları için 300 saat soğuklama yeterlidir. Dolayısıyla kuzey orijinli yüksek boylu çalı formundaki likapalar kış soğuklarına daha fazla dayanıklıdır. Maviyemişler yüzlek kök yapısına sahiptir. Yaban mersini bahçeleri için genelde meyilli alanlar tercih edilmelidir. Drenajı iyi, havalı, süzek ve organik maddece zengin (%3’ten fazla) toprakları tercih eder.  Kökleri mikorizalar ile çok sıkı ilişki içinde olup 0,5 m’lik toprak derinliğini kullanır. Taban suyu 0.6 m’den aşağıda olmalıdır. Yaban mersinleri tam güneş alan, nemli ve asitli topraklarda iyi gelişir. Bahçe yeri en azından yarım gün güneş almalıdır. Gün içerisinde 3-4 saat gölge olabilir. Yaban mersini için en uygun yerler, çam-kızılağaç-beyaz sedir karışımın olduğu, doğal olarak Yaban mersini yetişen, defne veya ayı üzümü (Vaccinium ovatum) bulunan alanlardır. Kültürü yapılan maviyemişlerde tam verim için dikimden sonra 4-6 yıl gerekebilir, tam büyüklüğüne erişen bitkileri 2.5-3.0 m boya ulaşır. Tavşangözü likapaları (Vaccinium ashei Reade) ise iklime bağlı olarak 3.6 m kadar boylanabilir. Yaban mersinlerinde büyüme fışkırma (flaş) şeklinde meydana gelmektedir. Sürgünlerdeki bu büyümede öncelikle vegetatif gözden çıkan sürgün hızlı bir şekilde büyüme gösterir ve ardından tepe kısmındaki tomurcuk kuruyarak büyümesini durdurur. Bunun ardından sürgün ucuna en yakın olan ve yaprak koltuğunda meydana gelmiş olan göz uyanıp sürerek ikinci flaşı oluşturur. Likapalarda bir gelişme periyodunda 1 ila 2-3 flaş meydana gelebilir. Maviyemişlerde çiçekler sürgünlerin uç kısımlarında ve salkım şeklinde meydana gelir. Kendi kendine verimli olmasına rağmen çeşit karışımı yani karşılıklı tozlanma meyve kalitesi ile verimin artmasını sağlar. İklim, çeşit ve bitkinin gelişme kuvvetine bağlı olarak meyve gelişimi çiçeklenmeden yaklaşık olarak 2-3 ay sonra meydana gelir. Büyüme ve gelişmesini tamamlamış olan bitkilerde verim tipik olarak 1.0-2.0 ton arasındadır. Alçak boylu yaban mersinleri 45-120 cm boylanır, verimleri oldukça yüksektir ve soğuk olan kuzey bölgelere adaptasyonları iyidir. Yaban mersinlerinde –35°C  ila –40°C’lik düşük sıcaklıklara dayanabilen türler vardır. Özellikle kış mevsiminde kar yağan soğuk bölgelerde Yaban mersinleri kar altında kalarak –30°C ile –35°C’lere kadar dayanır ve iyi ürün verirler. Kar yağmayan ve kış sıcaklıkları düzenli olarak –29°C’ye düşebilen bölgelerde yetiştirilmeleri uygun değildir. Çok kısa süreli olan yüksek (50°C) sıcaklıkları da tölere edebilirler (Galletta, 1975; Austin, 1978; Eck, 1988; Eck ve ark, 1990, Luby ve ark., 1990) .

                 Likapalar yumuşak odun çelikleri, sert odun çelikleri, dip sürgünleri ve doku kültürü gibi birçok yöntemle çoğaltılabilmektedir. Likapa yetiştiriciliğine yeni başlayacak veya küçük çaplı üretim yapacak olan çiftçilerin çoğu likapa fidanlarını fidanlıklardan satın almaktadır. Ancak likapa bahçesi tesis edildikten sonra çiftlik çapında fidan üretimi de yapılabilir. Likapaların çoğaltılmasında yaygın olarak yumuşak ve sert odun çelikleri kullanılmaktadır (Schulte ve Hancock, 1983; Prits ve Hancock, 1992; Strik ve ark., 1993; Cline ve Fernandez, 1998, Çelik, 2005b; Krewer ve Cline, 2006). Yaban mersini fidanları erken ilkbaharda dikilir. Dikimde 2-3 yaşlı tüplü veya açık köklü fidanlar kullanılır, sıra üzerinde 1.0-1.5 m, sıralar arasında ise 1.5-3.0 m mesafe bırakılmalıdır. Dikim sonrası malçlama yapılır ve sulama sistemi tesis edilir. Malç olarak odun talaşı, odun yongaları, kabuklar, tıraşlanmış materyaller, çam iğneleri, sap-saman, kompostlaşmış yapraklar kullanılabilir.  Dikimden 3-4 hafta sonra bitki başına 14-18 g saf azot olacak şekilde Amonyum sülfat veya kompoze gübreden (10.10.10) bitki başına 140-180 gram verilir. Su ihtiyacı eylül’ün ilk haftasına kadar 25 mm/hafta su isterler. Bahçe tesis edildikten sonraki yıllarda toprak ve yaprak analizlerine göre gübreleme yapılmalıdır. Bu amaçla daha çok amonyumsülfat veya kompoze gübreler kullanılmaktadır (Çelik, 2005b). 

Yaban mersinlerinde hasat için gerekli olan uygun bir büyüme habitüsünün sağlanması, meyve iriliği ve kalitesinin korunması, hastalık ve zararlılara karşı yapılacak olan uygulamaların kolay olması ve bitkinin güçlü ve verimli bir şekilde gelişmesini sürdürebilmesi için budama yapılmalıdır. Yaban mersini (maviyemiş-likapa) yetiştiriciliğinde başarılı olmak için ayrıca gübreleme, yabancı ot kontrolü, hastalık ve zararlılara karşı ilaçlama gibi teknik ve kültürel uygulamalara da yeterince önem verilmelidir (Strik ve ark, 1993; Gough, 1994 ve 1996; Himelrick, 1999; Çelik, 2005b). Ayrıca, yeni tesis edilecek olan bahçeler için mutlaka uzman kişi veya kişilerle temasa geçilmeli, fidan temininden başlayarak bahçenin yetiştiriciliğe uygun hale getirilmesi için teknik destek alınmalıdır. 

BESİN DEĞERİ, SAĞLIK ÇISINDAN ÖNEMİ VE DEĞERLENDİRİLMESİ

Maviyemiş (yaban mersini-likapa) çok farklı amaçlar için kullanılabilmektedir. Meyvesi taze olarak yerel pazarlara sunulmakta ve tabla koşullarında 12-15 gün dayanabilmektedir. Meyveleri, kökleri, çiçekleri ve yaprakları ilaç sanayisinde kullanılmaktadır. Süt ve süt ürünleri teknolojisinde (dondurma, likapalı süt-yoğurt), kuru meyve teknolojisinde, meyveli ekmek, çörek, kek, puding ve pastalarda, baharat sanayisinde, meyve salatalarında, reçel, marmelât ve konserve sanayisinde de kullanılan maviyemişler gerek meyvesi gerekse yaprakları kurutularak likapa çayı şeklinde de değerlendirilmesi mümkündür. Diyet mönülerinde de yer alan likapa, şarap olarak da değerlendirilmektedir. Ayrıca, bitkisi çok sağlam olduğu için kulp (sap) yapımında kullanılmaktadır. Likapa insan sağlığı ve beslenmesi için de çok büyük öneme sahiptir. Araştırmalara göre bir bardak likapa meyvesinin 145 gram geldiği ve  21 gram karbonhidrat, 1 gram protein, 0,5 gram yağ, 19 miligram C-Vitamini, 145 IU A-Vitamini ve 85 kalori içerdiği belirtilmektedir. Ayrıca, 100 gram yenilebilir likapanın %83’ünün su, %0.7’sinin protein, %0.5’inin yağ, %15’inin karbonhidrat, %1.5’unun lif olduğu ve 62 kalori sağladığı saptanmıştır. Ayrıca, yaprak ve kuru meyvelerinden yapılan çay ishal giderici özellik taşımakta, bayanlarda özel günlerin etkisini azaltarak düzene sokmakta ve idrar yolu enfeksiyonlarında antibiyotik etkisi göstermektedir. Kansere karşı vücudu koruyan enzimleri aktive eden likapa anti kanserojen ve antioksidan özelliğe sahiptir. Yağlı bileşiklerin vücuttan atılmasını sağlar, kalp krizi riskini azaltır ve taze olarak yenildiğinde kanı temizler. Besleyici olmasına rağmen kalori ve sodyum içeriği düşüktür. Kan şekerini düşürür, lifli yapısından dolayı bağırsak metabolizmasını düzenler ve kan kolesterolünü düşürür.  Gece görüş kabiliyetini artıran likapa, göz yorgunluğunu giderir, miyopluk ve şeker hastalığından kaynaklanan görme bozukluklarını engeller. Gözlerde kamaşma, kılcal damar çatlaması ve gece körlüğünü ortadan kaldırır, damar elastikliği ve gözlerin geçirgenliğini artırır. HIV Virüsünün tekrarlanmasını azaltır. Vücutta biyoaktif madde olarak kullanılan polifenoller, aktosiyaninler, flavanoller ve tanenlerce zengin olup kansere karşı savaşan Ellagic-asit içeriği oldukça yüksektir. Diyetlerin sağlıklı ve çok değerli bir parçasıdır. Kabızlık, bulantı, mide kramplarını ve ülseri önler. Damar sertliği oluşumunu engelleyen likapa varis ve basur’u (hemoroit) iyileştirir. Ayrıca sakinleştirici özelliği vardır ve ağız içi yaralarını iyileştir ve iltihaplar için dezenfektan özelliği taşımaktadır (Turner ve Muir, 1985; Kalt ve Dufour, 1997; Çelik, 2005b; Hafner ve Remberg, 2006).

HASAT, TASNİF, AMBALAJLAMA VE PAZARLAMA

                Likapalar diğer birçok üzümsü meyveye göre daha sert olup tekniğine uygun ve dikkatli bir şekilde hasat edildikleri taktirde raf ömürleri 2-4 hafta arasında değişebilmektedir. Likapa hasadı 5-10 günde bir kez olmak üzere 1-1.5 ay (3-6 hasat) sürmektedir. Taze tüketime sunulacak likapa meyveleri el ile toplanırken sanayide işlenecek olanlar makine ile hasat edilir. Meyveler farklı zamanlarda olgunlaştıkları için olgunlaşma periyodu boyunca haftada en az bir kez hasat yapılmalıdır. Taze olarak tüketilecek likapa meyveleri bir örnek, mavi renkli, dolgun, sert, hasarsız ve temiz olmalıdır. Likapa meyveleri genel olarak 0.5 litrelik plastik, karton, ağaç kaplama veya kağıt hamurundan yapılmış olan kaplara doldurulur. Düz veya teraslanmış alanlarda likapa hasat makineleri kullanılabilir. Hasat makinesinin ekonomik olması için bahçenin en az 50 da olması gerekir. Likapalar yağmurlu havalarda hasat edilmez ve hasat sonrası mutlaka ön soğutma yapılarak meyvelerin bahçe sıcaklığının düşürülmesi gerekir. Taze meyveler -0.6 ile 1.0°C ve %90-95 nispi nemde depolanabilir. Meyvelerin nakliyesi frigorifik kamyonlarla olmalıdır. Yaban mersini meyveleri ayrıca -18°C veya   -23°C’de bireysel olarak dondurularak (IQF) aynı sıcaklıklarda depolanabilir. Hasat edilerek paketlenen yaban mersini meyveleri yol kenarlarında, çiftlik bünyesindeki marketlerde veya kendi ürününü kendin topla (KÜKET) şeklinde doğrudan, toptan veya reçel, marmelât, ezme, yoğunlaştırılmış veya sıvı meyve suyu, çikolata, pasta, kuru meyve, ilaç v.b ürünlere işlenerek satışa sunulmaktadır (Scott ve ark., 1978; Shomaker, 1978; Prits ve Hancock, 1992; Clayton-Grene, 1993; Strik, 2005; Çelik, 2005b).   

 GELİR-GİDER ANALİZİ VE ÜRETİMDEKİ RİSKLER

            Likapa yetiştiriciliğinde bahçe tesis ile başlayan, çiftlik sevk ve idaresi ile devam eden ve hasat edilen meyvenin satışına kadar süren işlemler genel olarak pahalı yatırımları gerektirmektedir. Türkiye şartlarında 1 da likapa bahçesinin tesis maliyeti 3.000,00 - 4.500,00 YTL yi bulmaktadır. Bu maliyetler Amerika’da çok daha yüksektir (6000 $/da). Amerika’da son tüketici 250 gramlık paketlerdeki likapaya 2.00 – 3.99 $ ödeme yapmaktadır ki kilogram fiyatı 8$ ila 16$ arasında seyretmektedir. Türkiye’de ise taze tüketimde 15,00-25,00 YTL karşılığı 1 kg Likapa alınabilmektedir. Kuzeydoğu Pasifikte sanayide işlenmek üzere likapanın toptan satış fiyatı 2$ civarında iken Rize’de reçel sanayisine satılan likapanın kilosu 4.25-4.50 YTL olmuştur. 2006 yılında 5,00-7,00 YTL’den ve bahçeden satışa sunulan yaban mersininin taze veya dondurulmuş olarak 30,00 – 40,00 YTL’den iç piyasada satıldığı tespit edilmiştir. Nitekim 2000 yılında Rize ili İkizdere ilçesinde tesis edilmiş olan yaklaşık 3 da alanda 2003-2006 arasındaki 4 yıllık periyotta reçel, pasta, taze ve dondurulmuş ürünlere yönelik olarak satılan yaban mersininden bahçe sahibi işletme giderleri dahil 65 275,00 YTL gelir elde etmiştir. Burada 2004 yılındaki ilkbahar geç donları ile 2006 yılındaki aşırı ve sürekli yağmurlardan kaynaklanan ürün kayıpları dikkate alındığında normal şartlarda bu rakam 100.000,00 YTL’ye kadar ulaşabilecektir. Yaban mersini-maviyemiş-likapa için söylenebilecek tek söz vardır, yararlı ve son derece karlı bir meyve. Unutulmaması gerekir ki dünya çapında likapa için yapılan yatırım masrafları çilek ve ahududu gibi üzümsü meyveler için yapılan yatırım masraflarından az da olsa yüksektir. El ile hasat yapıldığında dekara 3-5 tecrübeli işçiye ihtiyaç vardır (Çelik, 2005b; Çelik, 2006c). Likapa yetiştiriciliğinde hasatta kullanılacak iş gücü, pazarlama ve nakliye aşamasında da bazı riskler vardır. Ancak bu riskler örneğin ahududakilerden çok daha azdır. Likapa yetiştiriciliğinde olası riskleri azaltmak için likapa bahçesi için uygun yer seçilmeli, bölgeye, iklime ve tüketim (pazarlama) şekline göre uygun çeşit yetiştirilmelidir. Yapılan likapa yetiştiriciliğine uygun bir sulama sistemi tesis edilmeli, ürün kayıplarının azalmasını sağlayacak olan kültürel uygulamalar dikkatli bir şekilde yerine getirilmelidir. İyi bir iş planı yapılmalı ve bu plan uyulmalıdır. Dikkatli bir planlama yapılırsa ikinci bir plana gerek kalmaz dolayısıyla ticari olarak likapa üretmek, insanların sağlığına katkıda bulunmak ve yüksek gelirler elde etmek için acele edilmelidir. Likapa yetiştiriciliğine karar verirken çiftçilerin yaptığı en basit ancak büyük hata, bilgi sahibi olmadan, tecrübe kazanmadan veya konunun uzmanlarının desteğini almadan çok geniş alanlarda likapa yetiştiriciliği yapmaya kalkışmaktır.  Bu aşamada başarısızlık kaçınılmaz olacaktır. Likapa yetiştiriciliği, likapa meyvesi, hasat sonrası fizyolojisi, Pazar durumu, hasat, tasnif ve ambalajlama v.s konularında tecrübe sahibi olmayan üreticiler 2-4 da’lık alanda bahçe kurarak işe başlayabilir. Arka bahçede veya arazinizin etrafında 3-5 likapa fidanı dikerek likapa tarımında tecrübe sahibi olunamaz. Burada uyulması gereken tek ve en temel kural, konunun uzmanlarına başvurarak mümkün olan en geniş alanlarda ticari olarak likapa çiftlikleri kurmak olmalıdır. Çünkü Karadeniz Bölgesindeki doğal asitli topraklar likapa tarımı için mükemmel şartları sağlamaktadır. Mevcut iklim, toprak, işgücü ve teknik personel imkânlarımıza sanayicileri de katarak likapa sektörü Karadeniz Bölgesi’nde bir numaralı tarımsal sektör haline gelebilir. Orman altı bitkisi olarak da bilinen likapa yetiştiriciliğinde boş olan yayla altı alanlar, yabani likapa yetişen çalılık alanlar değerlendirilirse orman köylüsü için de gelir kaynağı olur ve topraklarımız korunur.

Sonuç olarak, Türkiye tarımına özellikle de Karadeniz Bölgesindeki doğal asitli topraklara kazandırdığımız yaban mersini (maviyemiş-likapa) bölgede asıl ürünlerden biri olmak üzeredir. Dünyada aranan sağlık meyvesi yaban mersinine yatırımlar ve kapama bahçe tesisi hızla devam etmektedir. Sonuç olarak, Karadeniz Bölgesindeki asitli topraklar için mükemmel olan likapa, bölgedeki asıl ürünler olan çay ve  fındığa ek olarak bölge tarımına ürün çeşitliliği açısından en büyük katkıyı sağlayacak olan üzümsü meyvedir. Artvin’den başlayarak Rize, Trabzon, Giresun, Ordu, Samsun, Sinop, Zonguldak, İstanbul ve Bursa illerinde yer alan doğal asitli toprakların değerlendirilmesi sonucunda Türkiye likapa üretiminde söz sahibi bir ülke konumuna gelecektir. Doğu Karadeniz başta olmak üzere bölgede sıkıntısı çekilen ürün çeşitliliğine en büyük katkıyı sağlayacak olan likapa çiftçiler için çok iyi bir gelir kaynağı, tarıma dayalı sanayi için iyi bir ham madde, insanlarımızın sağlığı için de yararlı bir meyvedir. Bölgedeki boş alanlarda sözleşmeli üretim şeklinde likapa yetiştiriciliğine tahsis edilmesi için sanayicilerin likapaya yatırım yapmaları gerekmektedir. Doğu Karadeniz Bölgesinde likapa sanayisinin kurulması için öncelikle sanayici arazisi olan çiftçileri desteklemeli, bahçelerini kurmalı ve üretilen likapa meyvelerini satın alarak kurduğu tesislerde işlemelidir. Ayrıca, likapa fidanı üretimi konusunda da fidanlık kuracak olan yatırımcılara ihtiyaç vardır. Likapa fidancılığı çok kârlı bir yatırımdır ve geleceği açıktır. Çünkü yurt dışından çok yüksek fiyatlarla gelen likapa fidanları örneğin Rize’de çok daha ucuza üretilerek çiftçiye sunulabilir, likapa bahçeleri çok daha hızlı ve ucuza tesis edebilir. Kısaca, Karadeniz Bölgesinde likapa seferberliği ilan edilmeli ve doğal asitli topraklarımızda kaliteli likapa üreterek insanlığın hizmetine sunulmalıdır. Çünkü likapa, çok yararlı ve çok kârlı bir üzümsü meyvedir.          

 KAYNAKLAR

 Ağaoğlu, Y.S., 1986. Üzümsü Meyveler. Ankara Üniv. Ziraat Fak. Yay.: 984, Ders Kitabı: 290. Ankara.  

Akdin, R., DeGrandchamp, M., Carini, B., Bodtke, T., 2004. Strategies for future profitability-Industry Panel. Mapping Your Route to Future, Great Lakes Fruit, Vegetable and Farm Market EXPO, Blueberries: Maintaining a competitive advantage II. Devos Place Convention Center, December 7-9.

 Anonymous, 1998. Blueberries go South. Florida Grower, 91(9): 33. 

 Anonymous, 2003. An overview of the British Columbia Highbush blueberry industry. BCMAFF Factsheet, 12p.

 Anonymous, 2005. 2004 Blueberry Statistics. New Jersey Agricultural Statistic Service. 9.p

 Anonymous, 2006. FAO Statistics Database. http://faostat.fao.org/site/340/default.aspx

 Austin, M.E. 1978. Rabbiteye blueberries. Fruit Var. J. 33:51-53.

 Austin, M.E., 1994. Rabbiteye Blueberries. Development, Production and Marketing. AGSCIENCE Inc., Florida, USA.160p.

 Clayton-Greene, K., 1993. Maximizing market potential through postharvest technology. Vaccinium Culture V, ActaHorticulturae, 346, 334-337.. 

 Cline, B., Fernandez, G., 1998. Suggestions for establishing a blueberry planting in Western North carolina. NCSU, College of agriculture & Life Sciences. Coop. Ext. Serv., Hort. Inf. Leaflet 201

 Çelik, H., 2003. Bazı yüksek çalı yabanmersini çeşitlerinin Rize’deki performanslarının saptanması üzerine araştırmalar-I. Ulusal Kivi ve Üzümsü Meyveler Sempozyumu, 23-25 Ekim, 2003, Ordu.

 Çelik, H., 2004a. Trabzon İli Hayrat İlçesinde Alternatif Ürünler Projesi. NUHOĞLU Vakfı Yay.: Nisan-2004: 74-78.

 Çelik, H., 2004b. Karadeniz İçin Yeni Bir Meyve: Likapa (Yaban Mersini). Ekoloji Magazin, 1: 50-54.

 Çelik, H., 2004c. Türkiye İçin Yeni Bir Meyve, Likapa (Yaban Mersini). HASAD Aylık Gıda, Tarım ve Hayvancılık Dergisi, 20(235): 42-51.

 Çelik, H., 2005a. Likapa, Çay ve Fındığa Rakip. Egeli Karadenizliler Vakfı Yay.: 2(3): 63-65.

 Çelik, H., 2005b. Yaban Mersini (Likapa) Yetiştiriciliği. HASAD Yay. 128p.

 Çelik, H. 2006a. Yaban mersini (likapa). http://www.uzumsu.com/dosyalar/likapa-sistmtk-botany-kült.pdf

 Çelik, H., 2006b. Karadeniz Bölgesindeki asitli topraklar için mükemmel bir meyve, likapa (yaban mersini). Çiftçi Dünyası, Of Ziraat Odası Yay.  2(2):3-7. http://www.uzumsu.com/dosyalar/likapa_of_ziraat.pdf

 Çelik, H., 2006c. Maviyemiş (Likapa) (Vaccinum corymbosum L.). www.maviyemislikapa.com.tc

 Davis, P.H., 1978. Flora of Turkey and East Aegean Islands. Edinburgh Univ. Pres. 6:89-108.

 Eck, P. 1988. Blueberry science. Rutgers Univ Press, New Brunswick, NJ.

 Eck, P., Gough, R.E.,  Hall, I.V., Spiers, J.M.. 1990. Blueberry management, pp. 273-333. In: G.J. Galleta and D.G. Himelrick (eds), Small fruit crop management. Prentice-Hall, Inc, Englewood Cliffs, New Jersey.

 Galletta, G.J. 1975. Blueberries and cranberries, pp. 154-196. In: J. Janick and J.N. Moore (eds). Advances in fruit breeding. Purdue Univ. Press, West Lafayette, IN.

 Givan, W., 2002. The market and potential demand for blueberries. Georgia Blueberry Conference, Savannah, Georgia, January 11-12, 8p.

 Gough, R.E. 1994. The highbush blueberry and its management. Haworth press, New York.

 Gough, R. E., 1996. Blueberries, North and South. In: Small Fruits In The Home garden (Eds., Gough, R.E. and Poling, E.B) The Haworth Pres Inc. 71:106.

 Handley, D.T., 1999. Growing highbush blueberries. Univesity of maine, Cooperative Ext. Serv., Bulletin #2253.

 Haffner, K., Remberg, S.F., 2006. Antioksidant-rich Berries: Plant Food for Beter Health. ISHS Chronica Hort. 46 (2): 19-20.

 Hancock, J.F. and A.D. Draper. 1989. Blueberry culture in North America. HortScience 24:551-556.

 Hargreaves, R., 2004. Blueberry production and acreage in Europe and Pacific Rim. Mapping Your Route to Future, Great Lakes Fruit, Vegetable and Farm Market EXPO, Blueberries: Maintaining a competitive advantage II. Devos Place Convention Center, December 7-9.

 Himelrick, D.G., 1999. Blueberries and brambles: The past 100 years. American Fruit Grower. 119(11): 40-41. 

 Himelrick, D.G., Powell, A.A., Dozier, W.A., 2002. Commercial Blueberry Production Guide for Alabama. Alabama A&M And Auburn Universities, Alabama Cooperative Extension System, ANR-904

 Kalt, W., Dufour, D., 1997. Health functionality of blueberries. HortTechnology 7:216-221.

 Krewer, G., Cline, B., 2006. Blueberry Propagation Suggestions. www.smallfruits.org/Blueberries/

 Luby, J.J., Ballington, J.R.,  Draper, A.D.,  Pliszka, K., Austin, M.E., 1990. Blueberries and cranberries (Vaccinium). In: J.N. Moore and J.R. Ballington (eds). Genetic resources of temperate fruit and nut crops. Acta Horticulturae 290:391-456.

 Pritts, M. P., Hancock, J. F., 1992. Highbush Blueberry Production Guide. Northeast Regional Agricultural Guide. Northeast Regional Agricultural Services. NRAES-55, Inhaca, NY: 200p.

 Scott, D.H., A.D. Draper, and G.M. Darrow. 1978. Commercial blueberry growing. USDA Farmer's Bull. 2254.

 Shoemaker, J.S. 1978. Small Fruit Culture, 5th edition. AVI Publ., Westport, Conn.

 Schulte,  N., Hancock, J., 1983. Propagation highbush blueberries. Michigan State Univ., Cooperative Ext. Serv., Bulletin E-1680.

 Strik, B., Fisher, G., Hart, J., Ingham, R., Kaufman, D., Penhallegon, R., Pscheidt, J., William, R., Brun, C., Ahmedullah, M., Antonelli, A., Askham, L., Bristow, P., Havens, D., Scheer, B., Shanks, C., Barney, D., 1993. Highbush Blueberry Production Guide. Oregon State University. Department of Extension and Experiment Station Station Communication, PNW215.

 Strik, B., 2005. Blueberry: An Expanding World Berry Crop. ISHS, Chronica Horticulturae, 45(1): 7-12.

 Turner, D., K. Muir. 1985. The handbook of soft fruit growing. Croom Helm, London.

 Williamson, J., Lyrene, P., 1998. Blueberry Gardener’s Quide. Univ. Of Florida, Cooperative Ext. Service, Circular 1192.




Yazar(lar):Hüseyin Çelik
Yayınlanan kitap/dergi:II.Ulusal Üzümsü Meyveler Sempozyumu (14-16 Eylül 2006)
Yayın Yılı:2006
Sayfa:124-128
Ekli dosya:incele
Ekleme tarihi/saati :11.10.2007/13:48:09
Okunma sayısı :25018
EN ÇOK OKUNANLAR

HABERLER    Tümü >>>
  Tokat ta sempozyum sonunda Dimes meyve suyu üretim fabrikasına yapılan gezi ile ilgili izlenimler (35386)
  Karadutu “şoka” soktular gelirlerini ikiye katladılar (15701)
  İkizdereli Osman Yıldız ın likapa bahçesinde umut var (15124)
  II.Ulusal üzümsü meyveler sempozyumunun açılışıyla ilgili bazı resimler (12228)
  Osmanlı çileğine yoğun talep (11351)
  Üzümsü meyveler sempozyumu sonrası Ballıca mağarasına yapılan gezi izlenimleri (9269)
  II.Üzümsü meyveler sempozyumundan bazı görüntüler (8585)
  Atça'da 8. çilek festivali yapıldı (8361)
  II. Ulusal üzümsü meyveler sempozyumu Tokat ta (8294)
  Üzümsü meyveler sempozyumu başladı (7791)

BİLGİLER    Tümü >>>
  Çileklerde besin elementlerinin faydaları ve eksikliklerinde ortaya çıkan belirtileri -1-(N, P, K, Ca, Mg, S ) (59059)
  Ahududu yetiştiriciliği ile ilgili bazı önemli bilgiler (46939)
  Böğürtlen çeşitleri (46344)
  Çilek yetiştiriciliğinde dikim zamanları (40658)
  Çileklerde besin elementlerinin faydaları ve eksikliklerinde ortaya çıkan belirtileri -2-(Fe, Mn, B, Mo, Cl, Zn, Cu ) (30953)
  Çilek Alerjisi (30817)
  Çilek yetiştiriciliğinde ekolojik istekler (29463)
  Çilek bahçesi kurulumu ve küçük bir dikim aletinin kullanımı (27231)
  Maviyemişin sistemetikteki yeri (21580)
  Ahududu yetiştiriciliği  (20884)

TEZLER    Tümü >>>
  Çilek fidesi üretiminde alternatif bir yöntem (14164)
  Bazı çilek çeşitlerinin Amik ovası koşullarında açıkta ve yüksek tünel altında yetiştiriciliğinin verim, kalite ve erkencilik uzerine etkileri (7844)
  Çileklerde çiçek tomurcuğu teşekkülü üzerine araştırmalar (7560)
  Yeni bazı çilek çeşitlerinde günü kısaltma uygulamalarının verim ve kalite üzerine etkileri (7130)
  Ankara (Ayaş) koşullarında organik çilek yetiştiriciliği olanaklarının araştırılması (7100)
  Siirt yöresinde yetişen kuşburnuların (Rosa spp.) meyve özelliklerinin tanımlanması (6911)
  Bazı çilek çeşitlerinin van ekolojik koşullarında fide verim özelliklerinin belirlenmesi (6156)
  Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerinin bazı yörelerinden toplanan yabani çilek tiplerinin (Fragaria sp.) ıslah bakımından önemli olan pomolojik ve sitolojik özellikleri üzerine bir araştırma (6042)
  Bazı çilek çeşitlerinde NaCl uygulamasının bitki gelişimi ve iyon içeriği üzerine etkisi (5795)
  Van yöresinde doğal olarak yetişen kuşburnuların (rosa canina l.) çelikle çoğaltılması üzerine iba (indol bütirik asit) nın etkisi (5573)

MAKALELER    Tümü >>>
  Farklı dut anaçlarının, aşılama zamanlarının ve aşı çeşitlerinin kara dut (Morus nigra l.) un aşı başarısı üzerine etkisi (33649)
  Yaban mersininin insan sağlığı bakımından önemi ve gıda sanayiinde değerlendirme olanakları (28513)
  Çilek yetiştiriciliğinde organik uygulamalar ve ekolojik çilek yetiştiriciliği (25260)
  Karadeniz bölgesi için yeni bir meyve türü yaban mersini (likapa)  (25018)
  Kahramanmaraş ta dut yetiştiriciliği ve önemi (21295)
  Karadeniz için yeni bir meyve: likapa (yaban mersini) (20918)
  Türkiye de üzümsü meyvelerin dünü, bugünü ve yarını (15760)
  Karadut ve Mordut çeşitlerinde odun çeliklerinin köklenmesi üzerinde bir araştırma (15454)
  Bazı üzümsü meyvelerin (frenküzümü, ahududu, böğürtlen ve nar) ekolojik yetiştiriciliğe uygunluğu (13645)
  Maviyemiş (Vaccinium corymbosum L.) (13637)

DOKÜMANLAR    Tümü >>>
  Çilek ve çilek yetiştiriciliği (13688)
  Yaban mersini (likapa)  (9588)
  Ahududu yetiştiriciliği (9330)
  Yaban mersini (likapa) yetiştiriciliği (8483)
  Rize-Pazar ilçesinde likapa yetiştiriciliği (Sosyal Riski Azaltma Projesi) (8318)
  Likapa (yaban mersini) çay ve fındığa rakip (7911)
  Güneydoğu Anadolu bölgesinde çilek yetiştiriciliği (7832)
  Çileklerde gübreleme ve besin noksanlıkları (Tam metin, kitapçık) (7580)
  Çilek çeşit kataloğu (7559)
  Çilek hastalıkları (Tam metin, kitap ) (6500)


EN AZ OKUNANLAR

HABERLER    Tümü >>>
  Dr. Caner Onur u kaybettik ! (916)
  Çilek ve yaban mersini yiyen kadınların kalp krizi geçirme riski daha düşük  (1212)
  2012 yılına düşüşle başlayan çilek ihracatı artıyla bitirdi (1271)
  Üzümsü meyvelerin depolanmasında yeni bir seçenek: Palliflex 300 (1432)
  Çilek ihracatı 2012 yılında nihayet Mayıs ayında artışa geçti (1509)
  2012 yılının ilk çeyreğinde de (Ocak-Mart 2012) çilek ihracatı düşüşünü sürdürüyor (1658)
  IV. Ulusal üzümsü meyveler sempozyumu Antalya da yapıldı (1766)
  IV. Ulusal üzümsü meyveler sempozyumundan renkli görüntüler (1866)
  Çilek ihracatı Ocak 2012 de de düşmeye devam ediyor (2030)
  2011 Yılında 2010 yılına göre çilek, ahududu, dut ve kızılcık fiyatları arttı (2066)

BİLGİLER    Tümü >>>
  Fumigantsız çilek yetiştiriciliğinde yeni arayışlar  (2870)
  2010 yılı tarım ve köyişleri bakanlığı tarafından çilek için ruhsat verilen ilaçlar  (2964)
  2007 yılı üzümsü meyveler ithalat değerleri (2973)
  AC-L’Acadie çilek çeşidi ve özellikleri (2976)
  Redcrest çilek çeşidi ve özellikleri (2976)
  Çilek bitkilerini kış soğuklarına alıştırma (2977)
  Puget Reliance çilek çeşidi ve özellikleri (2977)
  Çilek yetiştiriciliğinde hastalıklara karşı dikkate alınması gereken bazı temel konular ( 2 )  (2977)
  Dünyada ahududu üreten ülkeler ve verimlilik düzeyleri (1961, 1970, 1980, 1990, 2000, 2005 verileri) (2978)
  Üzümsü meyvelerin ekonomik önemi (2978)

TEZLER    Tümü >>>
  Van ekolojik şartları için çileklerde uygun dikim zamanları ve çeşitlerin tespiti üzerine araştırmalar (5095)
  Van ekolojik şartlarında açıkta ve örtü altında çilek yetiştiriciliği (5143)
  Van ekolojik koşullarında farklı örtü altı tiplerinde bazı çilek çeşitlerinin adaptasyonu (5232)
  Hakkâri merkezinde doğal olarak yetişen kuşburnuların (Rosa Spp.) seleksiyonu (5238)
  Van yöresinde doğal olarak yetişen kuşburnuların (rosa canina l.) çelikle çoğaltılması üzerine iba (indol bütirik asit) nın etkisi (5573)
  Bazı çilek çeşitlerinde NaCl uygulamasının bitki gelişimi ve iyon içeriği üzerine etkisi (5795)
  Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerinin bazı yörelerinden toplanan yabani çilek tiplerinin (Fragaria sp.) ıslah bakımından önemli olan pomolojik ve sitolojik özellikleri üzerine bir araştırma (6042)
  Bazı çilek çeşitlerinin van ekolojik koşullarında fide verim özelliklerinin belirlenmesi (6156)
  Siirt yöresinde yetişen kuşburnuların (Rosa spp.) meyve özelliklerinin tanımlanması (6911)
  Ankara (Ayaş) koşullarında organik çilek yetiştiriciliği olanaklarının araştırılması (7100)

MAKALELER    Tümü >>>
  Tokat-Kazova koşullarında yetiştirilen çileklerde farklı dikim zamanlarının verim ve kalite kriterlerine etkisi (207)
  Yabani ve kültür böğürtlenlerinin (Rubus fruticosus l.) fitokimyasal içeriklerinin karşılaştırılması (208)
  ABD ve Kanada da çilek ıslahı (209)
  Topraksız ortamda çilek yetiştiriciliği (232)
  Üzümsü meyveler ve üzümsü meyvelere gönül verenler (241)
  Yeni bir üzümsü meyve “Çarkıfelek” ve ekonomik önemi (328)
  Türkiye de frenk üzümü, bektaşi üzümü, ahududu ve böğürtlen yetiştiriciliğinin önemi (424)
  Maviyemiş (447)
  Bazı çilek çeşitlerinin van ekolojik koşullarında fide verim özelliklerinin belirlenmesi (1227)
  Selekte edilen bir çekirdeksiz kuşburnu tipinin(Rosa montana chaix subsp. woronovii (lonacz) ö. nilsson) bitkisel ve meyve özellikleri (1227)

DOKÜMANLAR    Tümü >>>
  Türkiyede kuşburnu seleksiyonları (Doktora semineri--- Sunu---) (2906)
  Türkiyede doğal olarak yetişen kuşburnu (Rosa ssp.) türleri ve yayılış alanları (Doktora semineri--Sunu--) (2947)
  Tarsus yöresinde yetiştirilen çileğin üretim girdileri ve maliyeti (3560)
  Kazovada çilek dikim şekillerinin verime etkisi üzerine bir araştırma (3615)
  çilekte topraksız kültür uygulamaları (3903)
  Çilek yetiştiriciliği (4413)
  Maviyemiş (blueberry) nedir ? (4630)
  Çileklerde değişik yaz ve kış dikim zamanlarının turfanda çilek üretimi ve verim üzerine etkileri (5075)
  Çilek  (6017)
  Dünya ve Türkiye çilek üretimi ve ticareti (6136)


Ana sayfa | Haberler | Bilgiler | Tezler | Makaleler | Dokümanlar | Forum | Yazarlar | Üye ol | Ara | Amacımız | Hakkımızda | Bize katılın
Lütfen kısmen yada tamamen kaynak göstermeden alıntı yapmayınız.
© Copyright 2005 Tüm hakları saklıdır.